Gündemden hiç düşmeyen ve siyasette de sıkça konuşulan bir Osmanlı konusu var. Şu bir gerçek ki; siyasi malzeme yapılan konular, Dünya ve Türk Tarihi açısından çok önemli bir yeri olan Osmanlı İmparatorluğu Tarihi‘ni ve o dönemin koşullarının olduğu gibi öğrenebilmenin önemini bir kat daha artırıyor. Bilmediğimiz, okuyacak ve öğrenecek o kadar çok şey yaşandı ki geçmişte!
Tarihi araştırmaları ve tarihi romanları okumayı çok seven biri olarak, şimdi sizlere son okuduğum bir araştırmadan bahsedeceğim. Cahit Ülkü’nün Neden Osmanlı adını verdiği araştırması, bugüne denk üzerinde çok durulmayan bir konuyu inceliyor. Araştırmanın konusunu ise kitabın arkasında yer alan metni olduğu gibi paylaşarak sunayım:
“Osmanlılar, kendisinden çok daha kuvvetli sayılan onca beylikler tarihe gömülürken nasıl olup da 600 yıl yaşayan ve önemli bir misyonu gelecek kuşaklara miras bırakabilen dünyanın en büyük ve etkin imparatorluklarından birini kurabildiler?”
Osmanlı’dan Yönetim Stratejileri
Sizce de merak uyandırıcı değil mi? Çoğu zaman tarihte sadece yaşanan olayları öğrenip geçeriz. Oysa, olayları analiz edip, çıkarımlarda bulunmak da gerekir. Öyle ya, geçmişten kötü olduğu kadar, iyi dersler de çıkarabilmelidir insan. İnsan demişken, tam bu noktada bu kitabı sizlerle paylaşmamın önemli bir nedeni de bu kitabın salt bir tarih araştırma kitabı olarak görülemeyecek kadar değerli dersler barındırması. Elbette bu değerli dersler Osmanlı’nın kuruluş döneminde uyguladığı stratejilerden oluşmakta.
Cahit Ülkü Neden Osmanlı kitabında Osmanlı İmparatorluğu’nun özellikle kuruluş dönemlerini araştırıp, yukarıdaki soruya cevap veriyor. Tarihi, gerçek ve belgeler ile desteklediği araştırmasında, tarihçiler arasında görüş ayrılığı olan ve kesin yargıda bulunulamayan konuları özellikle belirtiyor, konuyla ilgili kendi görüşünü açıkladıktan sonra da son kararı okuyucuya bırakıyor. Bu da bir konunun dayatılmaması açısından benim bir tarih araştırmalarında beklediğim ve önemli bulduğum bir yöntemdir.
Neden Osmanlı?
Öyleyse şimdi kitabın içeriğinde olanlara geçebiliriz. Osmanlı’nın kuruluş dönemi stratejilerini kitaptan edindiklerim çerçevesinde sizle paylaşayım.
Stratejik Yönetim Başarısı
Osmanlı, kendilerinden daha güçlü ve savaşçı beylikler ile Anadolu’da varoluş mücadelesi verirken benimsemiş oldukları strateji ve yönetim politikaları ile ayakta kalmayı başarabilmişlerdir. Saldırgan politikalardan uzak durup, uzlaşı ve barışçıl politikalar güdülmüştür. Her dinden halk topluluklarına özgürlük alanı verilmiş olup, halkların özgürce ticaret yapmasına ve ekonomik olarak kalkınmasına olanak sağlanmıştır. Osmanlı topraklarında yaşayan Müslüman ve gayrimüslim halk barış içinde ve huzurla yaşayabilmişlerdir. Bu da Osmanlı’da iç karışıklık gibi olasılıkları ortadan kaldırmıştır.
Her Şeyin Zamanı Var: Önce Ekonomik Büyüme
Osman Bey döneminde de diğer beylik beyleriyle olan ilişkiler karşılıklı tehditkar ve saldırgan olmamış; Osman Bey son derece ılımlı ve yumuşak ilişkiler kurarak, bu süreçte beyliğinin ekonomik anlamda gelişmesine ağırlık vermiştir. Bu süreçte diğer beylikler savaşırken bunları fırsat bilmiş, topraklarını ve beyliğini büyütebilmek için doğru zamanı beklemiştir.
Neden Osmanlı kitabında yazar Cahit Ülkü yerli ve yabancı kaynaklardan edindiği bilgileri bir araya getirerek o dönemin siyasi ve sosyal yapısını da ortaya koyan araştırma sonuçlarına ulaşıyor. Örneğin Osman Bey’in Osmanlı Devletini kurduğu dönemlerde İslam Dini ve Müslümanlığa dair neredeyse hiçbir şey bilmediğini ve Alevi olduğunu iddia etmektedir. Kitaptaki bu ve benzeri bazı iddia ve Tarihsel konular ezber bozan cinsten. Öte yandan Hazar Devleti’nin parçalanması sonucunda Hazarlar’ın bir kısmının Anadolu’ya gelmesi sonucu Yahudiliğin Anadolu’ya taşındığı ve oluşan kültür alışverişinin sonucunda Aleviliğin oluştuğunu öne sürüyor. Bunu da Alevilik ve Yahudiliğin ortak yönleriyle destekliyor.
Sonuç
Neden Osmanlı’yı, diğer beyliklerden farklı olarak Osmanlı’nın neyi iyi yaparak ayakta kalmayı başardığına odaklanması ile bugüne kadar tarih derslerinde üzerinde durulmayan ama yönetim ve strateji konularında günümüz devlet adamlarının mutlaka incelemesi gereken bir tarih araştırması olması nedeniyle önemli buluyorum. Araştırma, Osmanlı Devleti’ni kuruluşundan itibaren değil, kuruluş öncesi ve kurulma evresinden itibaren incelemesi, Anadolu coğrafyasının siyasi durumunu Beylik ilişkileri üzerinden de anlatması okuyucuya çok yönlü bir bakış açısı kazandırmaktadır.
Anadolu’da önceleri küçük bir beylik olarak ortaya çıkan Osmanlı, yıllar içerisinde imparatorluğa dönüşerek Osmanlı İmparatorluğu halini almayı başarabilmişlerdir. Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan itibaren öğrendiğimiz tarihte, Osmanlı Devleti’nin kuruluş sürecinin çok hızlı anlatıldığını ve üzerinde yeteri kadar durulmadığını düşünüyorum. Neden Osmanlı kitabı, Anadolu’da o dönemde kendisinden daha güçlü birçok beylik parçalanırken nasıl oldu da Osmanlı hayatta kalmayı başardı sorusuna ikna edici birçok somut kanıt sunuyor. Bu açıdan hem Osmanlı Kuruluş Tarihi hem de imparatorluğa götüren kuruluş ve yönetim stratejileri açısından ele alınabilecek bu kitabı okumanızı öneriyorum.
Osmanlı’nın kuruluş dönemi stratejileri sizce de etkileyici değil mi?
