İş analizi ifadesini duyduğumuzda çoğumuzun aklına yazılım projeleriyle ilişkili bir faaliyet olduğu gelir. İlk olarak tam 13 yıl önce yazdığım Başarılı Bir İş Analisti Olmak İçin yazımda ben de bu şekilde bahsetmiştim.
Aslında çok da haksız sayılmayız. Ama…
İş analizi ve iş analisti kavramları BT (Bilgi Teknolojileri / IT) alanında o kadar yoğun kullanıldı ve yaygınlaştı ki bugün iş analizi dendiğinde doğal olarak hemen herkesin aklında iş analistleri, analiz dokümanı ve gereksinim analizi gibi kavramlar canlanıyor.
Oysa bu yazıda size iş analizinin yazılım dünyasından çok daha geniş bir kavramı ifade ettiğini anlatacağım.
İş Analizi Tanımları (IIBA ve PMI)
IIBA (International Institute of Business Analysis), iş analizi alanında dünya çapında kabul gören profesyonel kuruluşlardan biridir.
IIBA’nın iş analizi tanımı şöyledir:
“Business analysis is the practice of enabling change in an enterprise by defining needs and recommending solutions that deliver value to stakeholders within a given context.”
Türkçe’ye çevirirsek şöyle söyleyebiliriz:
“İş analizi, bir organizasyonda ihtiyaçları tanımlayarak ve paydaşlara değer sağlayacak çözümler önererek değişimi mümkün kılma pratiğidir.”
PMI’ın (Project Management Institute) iş analizi tanımına bakalım:
“Business analysis is the set of activities performed to support delivery of solutions that align to business objectives and provide continuous value to the organization.”
Türkçe’ye çevirirsek şöyle söyleyebiliriz:
“İş analizi, iş hedefleriyle uyumlu ve organizasyona sürekli değer sağlayan çözümlerin hayata geçirilmesini desteklemek amacıyla gerçekleştirilen faaliyetler bütünüdür.”
Gördüğünüz gibi, bu iki önemli kuruluşun tanımlarında iş analizi yazılım, teknoloji veya belirli bir sektörle sınırlandırılmıyor. Her iki tanımda da ihtiyaç, çözüm, hedef, değişim ve değer yaratma gibi daha geniş kavramlar öne çıkıyor.
Bu tanımlar da gösteriyor ki iş analizi çok geniş kapsamlı bir disiplini ifade eder.
İş analizi bir unvan değil, bir faaliyet ve düşünme disiplinidir. İş analisti ise bu faaliyetleri profesyonel olarak gerçekleştiren rollerden biridir.
İş analizi uygulama alanları
İş analizi tek bir sektöre ya da tek bir iş koluna özgü değildir. Farklı sektör ve fonksiyonlarda iş analizi faaliyetlerinden ve bu yaklaşımından yararlanılabilir. Örneğin:
- Stratejik Yönetimi
- Organizasyonel Gelişim
- Süreç Yönetimi
- İnsan Kaynakları
- Finans
- Pazarlama
- Operasyon
- Ürün Yönetimi
- Müşteri Deneyimi
- Dijital Dönüşüm
- Bilgi Teknolojileri
İş dünyasında “analiz” faaliyetleri farklı uzmanlık alanlarında farklı isimlerle karşımıza çıkar. Bu faaliyetlerin bazıları iş analizi (business analysis) kapsamıyla kesişirken, bazıları farklı disiplinlere aittir.
Basitçe ifade edersek, iş analisti iş analizi faaliyetlerini profesyonel olarak gerçekleştiren kişidir. Ancak iş analizi sadece “İş Analisti” unvanına sahip kişiler tarafından yapılmaz.
Finans analisti, veri analisti, süreç analisti veya ürün yöneticisi gibi farklı rollerde çalışan kişiler de kendi uzmanlık alanları kapsamında iş analizi faaliyetleri gerçekleştirebilir. Hatta şunu da söyleyeyim. İş analizi yapmanız için unvanınızda “analist” geçmesine bile gerek yoktur.
İnsan Kaynakları alanında da iş analizi vardır
Türkçede “iş analizi” ifadesinin bir başka kullanım alanı da İnsan Kaynaklarıdır. Her ne kadar “business analysis” yerine “Job Analysis” anlamında kullanılsa da karşılaştığınızda şaşırmamanız için buna da değinmek istiyorum. İK’daki iş analizi, bir pozisyonun görev, sorumluluk, yetkinlik ve gerekliliklerinin sistematik biçimde analiz edilmesini ifade eder.
İK’daki iş analizi şunlara cevap arar:
“Ürün Yöneticisi pozisyonunun görevleri nelerdir?”
“Bu pozisyon için hangi yetkinlikler gerekir?”
“Bu rolün sorumlulukları nedir?
Yani bu rollerde çalışan kişiler de yaptıkları işe bağlı olarak iş analizi faaliyetleri gerçekleştirebilir.
Örneğin bir veri analisti de kendi uzmanlığı içinde iş analizi yapabilir. Ancak bu her veri analisti bir iş analistidir demek değildir.
Peki neden bugün “iş analizi” dendiğinde çoğumuzun aklına doğrudan BT geliyor?
Bunun temel nedenlerinden biri, Business Analysis ve Business Analyst kavramlarının özellikle yazılım ve bilgi teknolojileri projelerinde oldukça yaygın biçimde kullanılmış olması.
Bugün iş analizi kavramı, bilgi teknolojileri alanında yaygınlaşması ve popülerleşmesi nedeniyle sıklıkla doğrudan BT İş Analizi anlamında kullanılıyor. Bu nedenle özellikle Türkiye’de “İş Analisti” unvanıyla karşılaştığımızda çoğu zaman BT projelerinde çalışan Business Analyst rolü kastediliyor.
Oysa BT İş Analizi, iş analizinin tamamı değil; iş analizinin bilgi teknolojileri alanındaki uygulamalarından biridir.
İşte bir sonraki yazıda bu alana daha yakından bakacağım: BT İş Analizi ve BT İş Analisti nedir?
Kaynaklar:
Bir yanıt yazın